NMN và thành công đầu tiên trên người

Trong những năm qua, nicotinamide mononucleotide (NMN) đã trở thành một trong những thực phẩm bổ sung “trường thọ” được quảng cáo mạnh mẽ nhất, phần lớn dựa trên các kết quả từ chuột. Năm 2021, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược do Trường Y Washington University thực hiện và công bố trên Science đã cung cấp bằng chứng đầu tiên trên người với tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Trong nhóm phụ nữ sau mãmen, có tiền tiểu đường và thừa cân hoặc béo phì, việc dùng NMN 250 mg mỗi ngày trong 10 tuần đã làm tăng độ nhạy insulin ở cơ bắp khoảng 25 %. Kết quả này chắc chắn, nhưng phạm vi áp dụng lại khá hạn chế.

Tại sao lại là NMN, và tại sao lại là cơ bắp?

NMN là tiền thân trực tiếp của NAD⁺, một đồng enzyme trung tâm trong quá trình trao đổi năng lượng tế bào. Ở loài gặm nhấm, béo phì và lão hoá làm giảm tổng hợp NAD⁺, và sự suy giảm này liên quan tới rối loạn chuyển hoá. Vì NMN nằm ở vị trí kiểm soát tốc độ trong đường sinh tổng NAD⁺ của động vật có máu nóng, việc cung cấp thêm NMN dường như là một ý tưởng hợp lý. Các nghiên cứu trên chuột đã gợi ý rằng NMN có thể bảo vệ khỏi suy giảm chuyển hoá do chế độ ăn không lành mạnh.

Cơ bắp (cơ vận động) là mô tiêu thụ glucose chủ yếu khi insulin kích thích. Khi cơ trở nên kháng insulin – hiện tượng thường gặp ở béo phì và tiền tiểu đường – khả năng điều hòa đường huyết của cơ thể giảm sút. Vì vậy, một chất bổ sung giúp cải thiện phản ứng insulin ở cơ bắp sẽ giải quyết một trong những khuyết điểm cốt lõi của bệnh tiểu đường loại 2.

Phương pháp của thử nghiệm

Nghiên cứu kéo dài 10 tuần, được thiết kế ngẫu nhiên, mù đôi và có nhóm giả dược – tiêu chuẩn vàng để kiểm chứng hiệu quả một can thiệp. Người tham gia là phụ nữ sau mãmen, có tiền tiểu đường và thừa cân hoặc béo phì. Nhóm can thiệp uống 250 mg NMN mỗi ngày, trong khi nhóm đối chứng uống giả dược.

Các nhà nghiên cứu dùng kỹ thuật hyperinsulinemic‑euglycemic clamp, phương pháp đo độ nhạy insulin chuẩn vàng. Kỹ thuật này duy trì mức insulin cao và đường huyết ổn định, sau đó đo lượng glucose cơ thể hấp thu. Họ cũng lấy mẫu sinh thiết cơ để phân tích tín hiệu insulin ngay trong mô.

Những gì đã cải thiện

• Tiêu thụ glucose do insulin kích thích tăng lên khoảng 25 % ở nhóm dùng NMN, trong khi nhóm giả dược không thay đổi.
• Tín hiệu insulin trong cơ mạnh hơn: mức phosphoryl hoá của AKT và mTOR – hai nút quan trọng trong đường dẫn insulin – tăng đáng kể ở nhóm NMN nhưng không thay đổi ở nhóm giả dược.
• Các gen liên quan tới tái cấu trúc cơ được up‑regulate, trong đó có platelet‑derived growth factor receptor β (PDGFRB). Điều này cho thấy NMN có thể ảnh hưởng tới cấu trúc và khả năng thích nghi của mô cơ, không chỉ riêng việc xử lý glucose.

Những gì không thay đổi

• Cân nặng, thành phần cơ thể và các chỉ số chuyển hoá khác không có sự thay đổi đáng kể trong 10 tuần.
• Độ nhạy insulin ở các mô khác (gan, mỡ) không được cải thiện rõ rệt.
• Nghiên cứu không cho thấy NMN hạ đường huyết hay đảo ngược tiền tiểu đường.

Như vậy, thí nghiệm chỉ chứng minh tác động ở một mô duy nhất – cơ bắp. Nó không chứng minh NMN ngăn ngừa tiểu đường, giúp giảm cân, hoặc cải thiện các kết quả sức khỏe lâu dài như tỷ lệ mắc tiểu đường, sự cố tim mạch hay tử vong.

Bài học thực tiễn: liều lượng và đối tượng

• Liều: 250 mg NMN dạng uống mỗi ngày trong 10 tuần là liều duy nhất đã được chứng minh có hiệu quả trong một thử nghiệm ngẫu nhiên trên người. Các liều cao hơn, công thức khác hoặc thời gian dùng dài hơn chưa được kiểm chứng, vì vậy không có cơ sở để khẳng định “nhiều hơn thì tốt hơn”.
• Đối tượng: Bằng chứng hiện tại chỉ áp dụng cho phụ nữ sau mãmen, có tiền tiểu đường và thừa cân hoặc béo phì. Chưa có dữ liệu về nam giới, người trẻ, người có chuyển hoá bình thường, hay bệnh nhân đã mắc tiểu đường loại 2. Đối với người khỏe mạnh, có độ nhạy insulin bình thường, khả năng cải thiện sẽ rất hạn chế, do đó không nên suy đoán kết quả cho họ.

Những lưu ý cần ghi nhớ

• Thử nghiệm quy mô nhỏ, thời gian ngắn và chỉ thực hiện trên một nhóm dân số nhất định. Cần có các nghiên cứu lặp lại, quy mô lớn hơn, đa dạng hơn và có các điểm cuối lâm sàng (ví dụ: tỷ lệ tiến triển sang tiểu đường, biến cố tim mạch).
• Một số nhà nghiên cứu đã khai báo xung đột lợi ích: một tác giả nhận phí bản quyền bằng sáng chế liên quan tới NMN từ trường đại học, một người khác được liệt kê là nhà sáng chế trong một bản đăng ký bằng sáng chế về NMN. Những khai báo này không làm giảm tính hợp lệ của thiết kế ngẫu nhiên có giả dược, nhưng việc kiểm nghiệm độc lập sẽ tăng độ tin cậy cho kết quả.

Kết luận

Thử nghiệm này đã đưa NMN từ giai đoạn “hứa hẹn trong mô hình chuột” sang một khám phá người có hiệu ứng sinh học thực sự: cải thiện phản ứng insulin ở cơ bắp và tăng cường tín hiệu insulin ở mức phân tử. Tuy nhiên, NMN vẫn còn xa việc chứng minh là “thuốc chữa mọi bệnh chuyển hoá”. Đối với những người có tiền tiểu đường, các biện pháp đã được chứng minh như kiểm soát cân nặng, tập luyện thường xuyên và khi cần thiết dùng thuốc vẫn là con đường đáng tin cậy. NMN giờ đã trở thành một ứng cử viên nghiên cứu đáng chú ý, và bước tiếp theo là chứng minh lợi ích cơ bắp này có thể chuyển thành các kết quả lâm sàng thực sự quan trọng. Bất kỳ ai cân nhắc bổ sung NMN nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước, nhất là vì phạm vi đối tượng nghiên cứu còn hẹp và thời gian thử nghiệm ngắn.