2 g karnozyny przyspieszyły pracę mózgu, ale tylko u osób poniżej 35 lat

Tani, powszechnie dostępny suplement zawierający aminokwas mógł zwiększyć tempo myślenia u zdrowych dorosłych. Problem w tym, że efekt pojawił się wyłącznie w jednej grupie wiekowej i nie była to ta, której można by się spodziewać.

Naukowcy pracujący nad danymi z randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania odkryli, że 2 g karnozyny dziennie były powiązane z lepszą ogólną prędkością i efektywnością poznawczą u osób w wieku 23‑35 lat. W grupach 36‑50 oraz 51‑65 lat odnotowano jedynie niewielkie, a często wręcz brakujące, zmiany. Artykuł, opublikowany w Neurotherapeutics w 2025 r., pochodzi od zespołu z University of Louisville, który przeprowadził badanie NEAT.

Zanim zdecydujesz się zamówić butelkę, przyjrzyjmy się, co faktycznie wykazało badanie, a czego nie.

Zwrot akcji: poznawczy efekt ukryty w badaniu o zanieczyszczeniu powietrza

Wynik poznawczy nie był celem pierwotnego eksperymentu. Główne badanie, Nucleophilic Defense Against PM Toxicity (NEAT) trial (NCT03314987), miało sprawdzić, czy karnozyna może łagodzić szkodliwe skutki drobnych cząstek pyłu (PM) – najważniejszego składnika zanieczyszczenia powietrza. Karnozyna jest nukleofilową dipeptydą, czyli cząsteczką zdolną do neutralizowania reaktywnych rodzajów tlenu powstających w wyniku stresu oksydacyjnego. To właśnie stanowiło podstawę do testowania jej potencjalnej ochrony przed toksycznością powietrza.

Testy poznawcze wprowadzono jako post‑hocowy, wtórny wynik. Badacze przyjrzeli się wydajności mózgu po zakończeniu pierwotnego etapu, co ma istotny wpływ na wiarygodność uzyskanych rezultatów (więcej na ten temat poniżej).

Jak przeprowadzono badanie

• Projekt: randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne
• Interwencja: kapsułki z karnozyną, 2 g dziennie, vs. placebo z skrobią kukurydzianą
• Czas trwania: do 12 tygodni
• Uczestnicy: 299 osób losowo przydzielonych; dane poznawcze uzyskano od 242 uczestników przy pierwszej kontroli (ok. tydzień 6) i od 231 przy drugiej (ok. tydzień 12)
• Podziały wiekowe: 23‑35, 36‑50 i 51‑65 lat
• Miara poznawcza: zestaw testów Cognition – dziesięć oddzielnych testów angażujących różne systemy mózgowe. Prędkość, dokładność i efektywność oceniano zarówno łącznie, jak i osobno dla każdego testu.
• Harmonogram testów: pomiar wyjściowy przed randomizacją, a następnie ok. 6 i 12 tygodni suplementacji

Populacja uczestników była w dużej mierze wolna od czynników ryzyka i istniejących schorzeń, co autorzy podkreślają w publikacji. Wcześniejsze prace sugerowały, że karnozyna lub beta‑alanina mogą przynosić korzyści starszym osobom lub grupom zagrożonym. To badanie pytało, czy suplement wykazuje jakikolwiek efekt u ogólnie zdrowych dorosłych.

Co odkryto

Po podziale uczestników według wieku, najmłodsza grupa (23‑35 lat) wyraźnie się wyróżniła:

• statystycznie istotne poprawy ogólnej prędkości i efektywności przy obu punktach pomiarowych;
• znaczące korzyści w siedmiu z dziesięciu wyników prędkości lub dokładności w poszczególnych testach;
• dwie starsze grupy wykazały niewiele lub wcale brak istotnych zmian.

Autorzy wnioskowali, że karnozyna „selektywnie poprawiła wysokopoziomową wydajność poznawczą u młodych osób”.

Streszczenie artykułu nie podaje wielkości efektu ani liczby uczestników w poszczególnych podgrupach, więc nie możemy ocenić, jak duże były te poprawy. Określenie „statystycznie istotne” nie informuje, czy różnica byłaby zauważalna w codziennym życiu.

Dlaczego ten wzorzec wiekowy jest zaskakujący i dlaczego warto zachować sceptycyzm

Większość wcześniejszych entuzjazmów wokół karnozyny koncentrowała się na starszych lub zagrożonych grupach, w których naturalny spadek funkcji pozostawia duży margines na poprawę. Korzyść ograniczona jedynie do najmlodszych dorosłych przeczy temu założeniu.

Istnieją ważne powody do ostrożności:

1. To analiza post‑hoc, wynik wtórny. Badanie nie zostało zaprojektowane z myślą o pytaniu o funkcje poznawcze.
2. To wynik podgrupy. Podzielenie badania na trzy przedziały wiekowe i testowanie wielu wskaźników zwiększa ryzyko uzyskania wyniku przypadkowego. Streszczenie nie opisuje, czy autorzy zastosowali korekcję na liczbę porównań.
3. Brak ustalonego mechanizmu. Nie wyjaśniono, dlaczego mózgi młodszych osób miałby reagować inaczej niż starsze.
4. Potrzebna jest weryfikacja. Badanie, w którym wyniki poznawcze są celem głównym, a efekt wieku określony a priori, byłoby znacznie bardziej przekonujące.

Wynik stanowi ciekawą hipotezę do dalszych badań, a nie zalecenie do stosowania.

Karnozyna vs. beta‑alanina – jaka jest różnica?

Karnozyna to dipeptyd zbudowany z beta‑alaniny i histydyny. Występuje naturalnie w mięśniach, tkankach mózgowych, a także w mięsie i rybach.

Beta‑alanina jest jednym z tych dwóch składników i ogranicza syntezę karnozyny w mięśniach. Dlatego właśnie jest stałym elementem suplementów sportowych: jej przyjmowanie podnosi poziom karnozyny w mięśniach. Najbardziej znanym efektem ubocznym jest parestezja – bezbolesne mrowienie skóry, co skłania do podawania beta‑alaniny w mniejszych dawkach rozłożonych w ciągu dnia.

Badanie NEAT testowało samą karnozynę, a nie beta‑alaninę. Czy beta‑alanina wywołałaby podobny efekt poznawczy, nie jest przedmiotem tego badania, a podniesienie poziomu karnozyny w mięśniach nie jest tym samym, co zwiększenie jej w mózgu.

Co to oznacza dla Ciebie

• Dawka badana: 2 g karnozyny dziennie, przez maksymalnie 12 tygodni. To jedyny schemat, na którym opierają się dostępne dane. Streszczenie nie podaje, o jakiej porze dnia przyjmowano kapsułki ani czy dawkę dzielono, więc nie ma dowodów na zalecaną strategię przyjmowania.
• Kto może być zainteresowany: zdrowi dorośli w przedziale 23‑35 lat, którzy chcą eksperymentować – najlepiej po konsultacji z lekarzem. To właśnie w tej grupie pojawił się sygnał, ale dowody są wstępne.
• Kto nie powinien spodziewać się efektu: zdrowi dorośli powyżej 35 lat. W analizie grupy 36‑50 i 51‑65 lat nie wykazały istotnych korzyści.
• Kto powinien najpierw porozmawiać z lekarzem: kobiety w ciąży lub karmiące, osoby przyjmujące leki oraz osoby z przewlekłymi chorobami. Populacja badania była w dużej mierze zdrowa, więc nie dostarcza informacji o bezpieczeństwie w innych grupach.
• Tańsza alternatywa: beta‑alanina jest zazwyczaj tańsza i podnosi poziom karnozyny w mięśniach. To jednak inny związek – nie wykazano, że poprawia funkcje poznawcze, a może wywoływać mrowienie. Traktuj ją jako odrębny eksperyment, a nie zamiennik z udowodnionymi korzyściami dla mózgu.
• Realistyczne oczekiwania: nic w tym badaniu nie sugeruje, że karnozyna jest „inteligentną pigułką”. Autorzy opisują jedynie poprawę wyników w laboratorium w jednej podgrupie.

Najważniejsze wnioski

Randomizowane badanie, pierwotnie zaprojektowane w celu oceny ochrony przed zanieczyszczeniem powietrza, przyniosło zaskakujący, dodatkowy wynik. Dwa gramy karnozyny dziennie przez maksymalnie 12 tygodni były skojarzone z szybszą i bardziej efektywną pracą na zestawie testów poznawczych u osób w wieku 23‑35 lat, przy niewielkim wpływie na starsze grupy. Wynik jest ciekawy, ale pochodzi z post‑hocowej analizy podgrupowej. Dopóki nie pojawi się dedykowane badanie potwierdzające te obserwacje, traktuj go jako wstępną wskazówkę, a nie podstawę do zmiany codziennej rutyny.