To zioło z supermarketu poprawiło wyniki pamięci, lęku i snu
Tanie zioło z działu przypraw sprawiło, że w ciągu miesiąca poprawiły się wyniki w testach pamięci, lęku i snu. Tak brzmi nagłówek z randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania przeprowadzonego na studentach. Badanie ma jednak istotne ograniczenia – warto zapoznać się ze szczegółami, zanim dodasz rozmaryn do swojej codziennej suplementacji.
Co zrobiono w badaniu?
Naukowcy z Kerman University of Medical Sciences w Iranie przeprowadzili podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie, którego wyniki opublikowano w 2018 r. w czasopiśmie Complementary Therapies in Clinical Practice. Autorem prowadzącym był Nematolahi, a współautorzy: Mehrabani, Karami‑Mohajeri i Dabaghzadeh.
Plan badania
- Uczestnicy: 68 studentów
- Interwencja: 500 mg suszonego, sproszkowanego liścia rozmarynu (Rosmarinus officinalis L.) dwa razy dziennie, łącznie 1 g/dzień, w formie kapsułek
- Grupa kontrolna: identyczny schemat z placebo
- Czas trwania: 1 miesiąc
- Pomiary: wykonane przed i po interwencji przy użyciu trzech kwestionariuszy
- Kwestionariusz Pamięci Prospektywnej i Retrospektywnej (PRMQ)
- Skala Lęku i Depresji Szpitalnej (HADS)
- Inwentarz Jakości Snu Pittsburgh (PSQI)
PRMQ rozróżnia pamięć prospektywną (pamiętanie o przyszłych zadaniach) i retrospektywną (przywoływanie wydarzeń z przeszłości). Studenci to grupa, w której często pojawiają się problemy pamięciowe, stres i zaburzenia snu, dlatego wybrano ich właśnie do tego badania.
Co wykazano?
Wyniki były ogólnie korzystne. Po miesiącu wszystkie podskale oprócz dwóch wykazały istotnie lepsze wyniki w grupie przyjmującej rozmaryn niż w grupie placebo (niższe wyniki w skali oznaczają lepsze rezultaty). Poprawa dotyczyła:
- pamięci prospektywnej,
- pamięci retrospektywnej,
- lęku,
- depresji,
- ogólnej jakości snu i większości jego komponentów.
Jedynymi wyjątkami były latencja zasypiania oraz czas trwania snu – rozmaryn nie wpłynął istotnie na to, jak długo zajmuje zasypianie ani na długość snu. Szczegóły, które konkretnie podskale jakości snu uległy poprawie, nie zostały podane w streszczeniu.
Streszczenie nie zawiera informacji o wielkości efektu ani o konkretnych wartościach zmian, dlatego w artykule nie podajemy ich liczb. Wiemy jedynie, że kierunek zmian był korzystny i że różnice były statystycznie istotne. Nie możemy więc stwierdzić, jak duże były te różnice i czy przeciętny użytkownik odczułby je w codziennym życiu.
Autorzy wnioskują, że rozmaryn może być stosowany w celu wzmocnienia obu typów pamięci, redukcji lęku i depresji oraz poprawy jakości snu u studentów.
Pułapki – co warto mieć na uwadze przed zakupem dużej torby?
Chociaż badanie było przeprowadzone na ludziach (a nie na zwierzętach czy w kulturze komórkowej), ma kilka istotnych ograniczeń:
- Subiektywne pomiary. Wszystkie wyniki oparte były wyłącznie na kwestionariuszach. Nie przeprowadzono obiektywnych testów pamięci, monitoringu snu ani nie mierzono biomarkerów. Wyniki mogą być zniekształcone oczekiwaniami uczestników – grupa placebo częściowo kontroluje ten efekt, ale nie eliminuje go całkowicie.
- Jedna populacja, jeden ośrodek. Uczestnikami byli studenci jednej irackiej uczelni. Wyniki nie muszą mieć zastosowania u osób starszych, osób z zaburzeniami poznawczymi czy kliniczną depresją i lękiem.
- Krótkotrwałość. Badanie trwało jedynie miesiąc. Nie wiemy, czy efekt utrzyma się, osłabi, czy wzmocni przy dłuższym stosowaniu, ani co stanie się po odstawieniu.
- Brak badania mechanizmu. Badano cały proszek z liści, a nie wyizolowane związki. Rozmaryn zawiera kwas karnozowy i rozmarynowy, które najczęściej wskazywane są jako odpowiedzialne za działanie antyoksydacyjne i neuroaktywne. Nie określono jednak, który związek jest kluczowy.
- Potrzeba replikacji. Jedno badanie na 68 osobach to jedynie sygnał wstępny, a nie dowód zamknięty.
Jak stosować rozmaryn (jeśli chcesz poeksperymentować)?
Oto, co zastosowano w badaniu i co warto wziąć pod uwagę:
- Dawka: łącznie 1 g/dzień, podzielone na dwie porcje po 500 mg.
- Czas przyjmowania: dwa razy dziennie, tak jak w badaniu. Artykuł nie precyzuje, czy kapsułki brało się z posiłkiem, więc nie wyciągaj z tego wniosków.
- Forma: kapsułki z proszkiem suszonych liści rozmarynu. Dodawanie rozmarynu do potraw to inna sprawa – kulinarne ilości są zazwyczaj mniejsze i mniej jednorodne, a ich wpływ nie został zbadany. Olejek eteryczny również nie był testowany – nie spożywaj go.
- Czas trwania: badanie obejmowało miesiąc; po tym okresie nie ma już danych naukowych.
- Monitorowanie własne: ponieważ wyniki były subiektywne, dobrym pomysłem jest prowadzenie własnego tygodniowego dziennika nastroju, snu i zdarzeń pamięciowych, najlepiej po fazie bazowej.
Kto może rozważać taki eksperyment, a kto powinien się wystrzegać?
Można spróbować: zdrowi dorośli – szczególnie studenci lub osoby pracujące intensywnie umysłowo – szukające taniej, ziołowej opcji i gotowi traktować to jako eksperyment.
Powinno się zrezygnować lub skonsultować z lekarzem:
- kobiety w ciąży i karmiące, ponieważ bezpieczeństwo stosowania ziół w tych grupach nie jest wystarczająco zbadane;
- osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, przeciwdrgawkowe lub inne leki na receptę – istnieje ryzyko interakcji;
- osoby z rozpoznaną kliniczną depresją, lękiem lub poważnymi zaburzeniami snu – suplement nie zastępuje leczenia.
Podsumowanie
Badanie wykazało, że wśród 68 studentów miesięczna suplementacja 1 g rozmarynu dziennie przyniosła statystycznie istotne, subiektywne poprawy pamięci, lęku, depresji i większości parametrów snu, ale nie wpłynęła na czas zasypiania ani na długość snu. Czy rozmaryn jest prawdziwym nootropikiem, przynoszącym obiektywne korzyści poznawcze, pozostaje nieudowodnione. Dla zdrowych osób jest to tani i niskiego ryzyka eksperyment, a jednocześnie świetny kandydat do większych, bardziej precyzyjnych badań.
