Kosztuje około dolara, prawdopodobnie masz go już w szafce, a w nowym badaniu z Barcelony osoby, które spożywały ustaloną dzienną dawkę, uzyskały lepsze wyniki w testach uwagi i szybkości myślenia. To nie jest zestaw nootropów, peptyd ani egzotyczny ekstrakt – to po prostu pasta pomidorowa.
Co właściwie zrobili badacze
Zespół prowadzony przez Polyphenol Research Group na Uniwersytecie w Barcelonie, z Rosą Lamuela‑Raventós jako autorką senior, przeprowadził randomizowane badanie krzyżowe, opublikowane w czasopiśmie Antioxidants w 2026 r. (ClinicalTrials.gov NCT05891977). Wzięło w nim udział 47 zdrowych dorosłych w wieku 40‑55 lat, z czego 42 ukończyło badanie.
Każdy uczestnik przeszedł dwie trzy‑miesięczne fazy, oddzielone jednemiesięcznym okresem „wash‑out”:
- Faza pomidorowa: codziennie skoncentrowana pasta pomidorowa w dawce 0,5 g na kilogram masy ciała.
- Faza kontrolna: dieta ograniczona w likopen.
Dzięki metodzie krzyżowej każdy uczestnik pełnił jednocześnie rolę grupy badanej i kontrolnej, co znacząco redukuje szum wynikający z różnic indywidualnych – to duża zaleta przy małej liczbie badanych.
Wyniki: uwaga i prędkość przetwarzania najważniejsze
Funkcje poznawcze oceniano za pomocą zweryfikowanych testów neuropsychologicznych, m.in. testu uwagi d2‑R, Face‑Name Associative Memory Exam oraz zmodyfikowanego testu sortowania kart Wisconsin. Faza pomidorowa wiązała się z następującymi zmianami:
- Uwaga selektywna: wynik w teście koncentracji wzrósł o 7,2 punktu.
- Szybkość przetwarzania: wzrost o 8,3 punktu.
- Pamięć asocjacyjna (twarze‑imiona): wzrost o 0,8 punktu.
Nagłówkiem są oczywiście zyski w uwadze i szybkości. Przyrost w pamięci jest niewielki – 0,8 pkt to raczej ciekawostka niż powód do radości. W abstrakcie nie odnotowano poprawy w teście sortowania kart Wisconsin, więc nie mówimy o „upgrade’u” całego mózgu.
Biologia: BDNF i sieci mózgowe
Badacze poszukiwali też mechanizmów. Pomidory są głównym źródłem likopenu – karotenu, który przenika barierę krew‑mózg i wykazuje właściwości antyoksydacyjne oraz przeciwzapalne.
BDNF. Czynnik neurotropowy pochodzący z mózgu (brain‑derived neurotrophic factor), białko związane ze zdrowiem neuronów i ich plastycznością, wykazał graniczny wzrost po spożyciu pasty pomidorowej: średnia różnica wyniosła 15,2 ng/mL. „Graniczny” to słowo kluczowe – to jedynie wskazówka, nie potwierdzony mechanizm.
Łączność mózgowa. Analiza spoczynkowego fMRI ujawniła zmiany w funkcjonalnych sieciach. Spożycie pasty pomidorowej było powiązane ze zmniejszoną łącznością w sieciach frontoparietalnej i słuchowej. W okresie kontrolnym natomiast zmniejszyła się łączność w sieci uwagi grzbietowej. Jedna z interpretacji jest taka, że faza pomidorowa pomogła utrzymać funkcjonowanie sieci uwagi, podczas gdy inne sieci uległy reorganizacji. To jedynie spekulacja – abstrakt nie wyjaśnia, co te zmiany oznaczają w praktyce. Mniejsza łączność nie jest automatycznie gorsza, podobnie jak większa nie musi być lepsza.
Jak wygląda dawka 0,5 g/kg w kuchni
Obliczenie jest proste: masa ciała w kilogramach pomnóż przez 0,5 – otrzymasz gramaturę pasty na dzień.
- 70 kg (154 lb): ok. 35 g
- 75 kg (165 lb): ok. 37,5 g
- 80 kg (176 lb): ok. 40 g
Jedna łyżka stołowa pasty waży około 15‑17 g, więc dla większości osób w podanym przedziale masy ciała to 2‑2,5 łyżki dziennie. Różne marki mają różną koncentrację, więc warto sprawdzić etykietę i przez tydzień‑dwa ważyć pastę na wadze kuchennej, aż nabierzesz wyczucia.
Abstrakt precyzuje „skoncentrowaną pastę pomidorową”, ale nie podaje, jak uczestnicy ją spożywali. Najbardziej praktycznym sposobem jest podgrzanie jej – gotowanie zwiększa biodostępność likopenu.
Dlaczego oliwa z oliwek jest częścią planu
Likopen jest rozpuszczalny w tłuszczach, a podgrzane, przetworzone produkty pomidorowe są zwykle lepszym źródłem niż surowe pomidory. Połączenie pasty z oliwą z oliwek to standardowa rada żywieniowa mająca na celu poprawę wchłaniania, a jednocześnie wpisuje się w tradycję śródziemnomorską, w której pracował ten zespół. Nie było to testowane jako odrębna zmienna, więc traktuj to jako zdrowy sens kulinarny, a nie wynik badania.
Praktyczne pomysły:
- Podsmaż pastę w oliwie przez minutę na początku zup, gulaszy i sosów.
- Wmieszaj ją do soczewicy, fasoli lub duszonych warzyw.
- Przygotuj szybki „sofrito” jako bazę do jajek, ryb lub ryżu.
Co badanie nie może nam powiedzieć
- Suplementy nie były testowane. Badanie używało jedzenia, a nie kapsułek. Nie ma dowodów, że tabletka z likopenem przyniesie ten sam efekt, a pasta pomidorowa dostarcza także inne związki.
- Kontrola nie była placebo. Dieta uboga w likopen jest rozsądnym kontrolnym warunkiem, ale trudno ją zamaskować. Efekt oczekiwań nie został wykluczony.
- Mała i krótka próba. 42 osoby, trzy miesiące, wszyscy zdrowi i w średnim wieku. Nie wiadomo, jak wynik ma się do zapobiegania demencji czy długoterminowych efektów. Autorzy podkreślają, że spożycie pomidorów „może wspierać” funkcje poznawcze.
- Kontekst przemysłowy. Niektórzy autorzy zadeklarowali honoraria lub granty od firm związanych z winem, piwem i produktami spożywczymi; fundusze nie miały wpływu na projekt, analizę ani decyzję o publikacji.
Dla kogo to może być odpowiednie
To niskokosztowy, mało ryzykowny eksperyment dla zdrowych dorosłych w średnim wieku, którzy już spożywają zróżnicowaną dietę. Osoby na restrykcyjnych dietach, z nadwrażliwością na pomidory lub z refluksem żołądkowo‑przełykowym powinny zachować ostrożność. Przetarte pasty często zawierają dodatkową sól – warto czytać etykiety. Jak zawsze, w razie chorób przewlekłych lub przyjmowania leków, skonsultuj się z lekarzem.
Podsumowanie
Wynik jest skromny, ale ciekawy: około dwie łyżki pasty pomidorowej dziennie, spożywane przez trzy miesiące, wiązały się z lepszą uwagą i szybszym przetwarzaniem informacji u zdrowych 40‑‑55‑letnich osób, z wstępnymi wskazówkami zmian w sieciach mózgowych i BDNF. Nie zastąpi to snu, ruchu ani zrównoważonej diety, ale jako tanie uzupełnienie śródziemnomorskiego stylu odżywiania to jedne z najłatwiejszych „eksperymentów długowieczności”. Większe i dłuższe badania pokażą, czy efekt się utrzyma.