Wstęp
W dwuletnim badaniu starsi uczestnicy codziennie przyjmowali 2 g DHA. Substancja podniosła poziom kluczowego markera w płynie otaczającym mózg, ale nie wpłynęła ani na objętość mózgu, ani na wyniki testów poznawczych. Badanie, opublikowane w EBioMedicine przez Yassine’a i współpracowników, sprawdzało tę hipotezę u osób noszących wariant genu APOE ε4 oraz u osób go nieposiadających. To jedno z najważniejszych ostrzeżeń dla dziedziny omega‑3.
Co testowali badacze?
DHA (kwas dokozaheksaenowy) to kwas tłuszczowy omega‑3 występujący w dużych ilościach w tkance mózgowej. Nosiciele APOE ε4 mają podwyższone ryzyko choroby Alzheimera oraz zmieniony metabolizm omega‑3, więc postawiono hipotezę, że wysokie dawki DHA mogą przynieść korzyści osobom z niskim spożyciem tych kwasów.
Badanie było fazą IIa, randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane placebo (NCT03613844) i przebiegało na Uniwersytecie Południowej Kalifornii od września 2018 do maja 2024. Kryteria włączenia:
- Wiek 55‑80 lat, brak demencji;
- Niskie spożycie DHA w diecie (poniżej 200 mg/dzień);
- Co najmniej jeden czynnik ryzyka demencji.
365 osób zostało losowo przydzielonych spośród 739 kwalifikujących się uczestników. Średni wiek wynosił 66,4 lat, 58 % stanowiły kobiety, 39 % – Latynosi, a 47 % (173 osoby) nosiło allel APOE ε4. Uczestnicy, którzy wyrazili zgodę na pobranie płynu mózgowo‑rdzeniowego (CSF) poprzez lędźwiową punkcję, zostali podzieleni w równych proporcjach na 2 g DHA/dzień lub placebo, przy zachowaniu równowagi pod względem statusu APOE ε4.
Czy DHA dotarło do mózgu?
Głównym wynikiem było zbadanie zmiany stosunku DHA do kwasu arachidonowego (AA) w CSF po 6 miesiącach. CSF jest „oknem” na centralny układ nerwowy, więc ten stosunek informuje, czy suplement przekroczył barierę krew‑mózg w sposób mierzalny.
- Grupa DHA: stosunek DHA/AA wzrósł o 0,17 (95 % CI 0,15‑0,18);
- Grupa placebo: zmiana wyniosła ‑0,02 (95 % CI ‑0,04‑‑0,0004);
- Różnica między grupami: 0,19 (95 % CI 0,16‑0,21), p < 0,0001.
Autorzy określają to jako docelowe zaangażowanie w ośrodkowy układ nerwowy – suplement spełnił zamierzone działanie biochemiczne.
Czy gen APOE ε4 wpływał na wchłanianie?
Okazało się, że wzrost stosunku DHA/AA w CSF był niezależny od statusu APOE ε4 (p interakcji = 0,71). Zarówno nosiciele, jak i nie‑nosiciele wykazali podobny przyrost, co oznacza, że wariant genetyczny nie hamował przenikania DHA do mózgu.
Co się zmieniło, a co nie?
- Zmienione: stosunek DHA/AA w CSF po 6 miesiącach;
- Nie zmienione: objętość mózgu oraz wyniki testów poznawczych po 24 miesiącach.
Autorzy podkreślają, że mimo udokumentowanego biochemicznego efektu nie zaobserwowano różnic w funkcjach poznawczych ani w strukturze mózgu. Wzywają do dalszych badań nad metabolizmem DHA w mózgu, a nie nad samą suplementacją.
Ograniczenia badania
- Wysoki wskaźnik odsetku uczestników (38 %) wypisanych – głównie z powodu COVID‑19, co ogranicza dane 24‑miesięczne;
- Faza IIa: głównym celem było wykazanie zaangażowania docelowego; wyniki poznawcze i neuroobrazowanie były wtórne lub eksploracyjne;
- Kohorta wolna od demencji i o niskim spożyciu DHA – wyniki nie mogą być uogólnione na osoby z demencją ani na osoby spożywające dużą ilość ryb;
- Bezpieczeństwo: liczba zdarzeń niepożądanych była podobna w obu grupach, nie odnotowano poważnych zdarzeń związanych z leczeniem.
Praktyczne wnioski
- Dawka w badaniu: 2 g DHA dziennie. To jedyna przetestowana dawka, więc nie wiadomo, czy mniejsze lub większe ilości dałyby podobny lub odmienny efekt.
- Czas podawania: w streszczeniu nie podano pory dnia ani tego, czy DHA przyjmowano z posiłkiem. Zmiana markera w CSF nastąpiła po 6 miesiącach, a wyniki poznawcze i obrazowe oceniano po 24 miesiącach – bez istotnych różnic.
- Do kogo odnoszą się wyniki: osoby w wieku 55‑80 lat, bez demencji, o niskim spożyciu DHA (<200 mg/dzień) i przynajmniej jednym czynniku ryzyka demencji, niezależnie od nosicielstwa APOE ε4.
Kogo nie obejmują te wyniki?
- Osoby liczące na wysoką dawkę DHA w celu ochrony pamięci lub objętości mózgu – w badaniu nie wykazano takiego efektu w ciągu 2 lat;
- Osoby z wystarczającym spożyciem DHA – w próbie uwzględniono jedynie osoby o niskim spożyciu;
- Pacjenci z demencją – nie brali udziału w badaniu;
- Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub mające inne istotne schorzenia powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem wysokodawkowej suplementacji omega‑3. Artykuł nie odnosi się do tych grup.
Podsumowanie
2 g DHA dziennie zapewniają docelowe zaangażowanie w ośrodkowy układ nerwowy, nawet u nosicieli APOE ε4. Jednak w ciągu 24 miesięcy nie przełożyło się to na lepsze wyniki poznawcze ani na zachowanie objętości mózgu. Kolejne pytanie brzmi, co mózg robi z DHA po jego dostaniu się do CSF.
Źródło: Yassine i in., "CNS target engagement of high‑dose DHA supplementation in older adults at risk for dementia: a randomised, double‑blind, placebo‑controlled trial," EBioMedicine. DOI: 10.1016/j.ebiom.2026.106316. PubMed 42315445. Finansowane przez National Institute on Aging (R01AG057684) oraz ADDF (GC‑201711‑2014197). Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej.
