ਕੀ ਹੋਵੇ ਜੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਟੈਂਗਲ, ਪਲੇਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਟਰੇਸ ਖਣਿਜ ਹੋਵੇ? 2025 ਦੀ Nature ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੇਖ, ਜੋ ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਰੂਸ ਯਾਂਕਨਰ ਦੀ ਲੈਬ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਹੀ ਇਕੋ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਲਕੀ ਧਿਆਨ-ਗੁਣ ਘਾਟ (MCI) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪਾਈ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੋਧਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਰਗਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਖੋਜ: ਇਕ ਧਾਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ
ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਹਰੇਕ ਉਮਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿਮਾਗੀ ਟਿਸ਼ੂ (Rush Alzheimer's Disease Center ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ) ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਮ ਬੁੱਧੀ, ਹਲਕੀ ਸੰਜਾਣੀ ਘਾਟ (MCI) ਅਤੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਾਰੇ ਮਾਪੇ ਗਏ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਥੀਅਮ ਹੀ ਇਕੋ ਉਹ ਧਾਤ ਸੀ ਜੋ MCI ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਟਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ-ਸਥਿਤੀ ਇਸ਼ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸੰਭਵਤ: ਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
ਐਮੀਲੋਇਡ ਲਿਥੀਅਮ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਪੂਰੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋਈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਐਮੀਲੋਇਡ-ਬੀਟਾ ਪਲੇਟਾਂ ਲਿਥੀਅਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਲਿਥੀਅਮ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ‘ਵਿਰੋਧੀ ਚੱਕਰ’ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਘੱਟ ਲਿਥੀਅਮ ਹੋਰ ਐਮੀਲੋਇਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਐਮੀਲੋਇਡ ਹੋਰ ਲਿਥੀਅਮ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਟਿਸ਼ੂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ; ਮਰਣ-ਬਾਅਦ ਦੀ ਇਹ ਡੇਟਾ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰੀ ਥਾਪਦੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਿਥੀਅਮ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਕਾਰਣਤਮਕਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਮਾਡਲ ਚੂਹਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਰਟਿਕਲ ਲਿਥੀਅਮ ਲਗਭਗ 50 % ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ:
- ਵਧੇਰੇ ਐਮੀਲੋਇਡ‑ਬੀਟਾ ਦੀ ਇਕੱਠ
- ਵਧੇਰੇ ਫਾਸਫੋਰਾਈਲਟੇਡ ਟਾਊ (ਟੈਂਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ)
- ਸੂਜਨੀ ਮਾਈਕਰੋਗਲੀਆ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ – ਦਿਮਾਗੀ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹਾਲਤ
- ਸਿਨੈਪਸ, ਐਕਸੋਨ ਅਤੇ ਮਾਈਲਿਨ ਦੀ ਘਾਟ – ਨਿਊਰਲ ਸਰਕਿਟ ਦੇ ਤਾਰ ਅਤੇ ਇਨਸੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ
- ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਾਟ
ਸਿੰਗਲ‑ਨਿਊਕਲਿਓਸ RNA ਸੀਕੁਐਂਸਿੰਗ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਨ ਅਭਿਵਿਆਕਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਟਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟੋਮ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਚੂਹਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ‑ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਤੋੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਇਲਡ‑ਟਾਈਪ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਐਮੀਲੋਇਡ ਪੈਥੋਲੋਜੀ ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਅਕੇਲੀ ਹੀ ਬੁਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਓਰ ਧੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਚਾਉ: ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ
ਫਿਰ ਸ਼ੋਧਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬਦਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਘੱਟ-ਡੋਜ਼ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ਨੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਮਾਡਲ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਉਮਰਦਰਾਜ਼ ਵਾਇਲਡ‑ਟਾਈਪ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਥੋਲੋਜੀਕਲ ਬਦਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਡੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ (ਮਾਇਕਰੋ‑ਡੋਜ਼) ਸੀ, ਜੋ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲਿਥੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਦੇ ਡੋਜ਼ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ।
ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਆਨਲਾਈਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਚਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਿਆ।
ਔਰੋਟੇਟ ਕਿਉਂ? ਐਮੀਲੋਇਡ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
ਜੇ ਐਮੀਲੋਇਡ ਲਿਥੀਅਮ ਨੂੰ ਫਸਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਧਾਰਨ ਲਿਥੀਅਮ ਲੂਣ ਪੂਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲੇਟਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੀਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੀਮ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲਿਥੀਅਮ ਲੂਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਐਮੀਲੋਇਡ ਬਾਈਂਡਿੰਗ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਦਰਸ਼, ਇਹ “ਟ੍ਰੈਪ” ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਨਤੀਜੇ ਕਢੇ ਕਿ "ਐਮੀਲੋਇਡ‑ਫਸਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਲਿਥੀਅਮ ਲੂਣ" ਨੂੰ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਰਚਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਲਿਥੀਅਮ ਆਪ ਨਹੀਂ, ਮੂਲ ਚਾਬੀ ਹੈ।
ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ: GSK3‑ਬੀਟਾ
ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਇਨੇਜ਼ GSK3‑ਬੀਟਾ ਦੁਆਰਾ ਮਧਿਯਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਲਿਥੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਾਊ ਫਾਸਫੋਰਾਈਲੇਸ਼ਨ, ਐਮੀਲੋਇਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਤੇ ਸੋਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਿਥੀਅਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, GSK3‑ਬੀਟਾ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਸਫੋਰਾਈਲਟੇਡ ਟਾਊ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋ‑ਇਨਫਲਾਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
"ਘੱਟੋ‑ਘੱਟ ਹਿੱਸਾ" ਕਹਿਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ – ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ, ਤੇ مڪمل ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ
ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ:
- ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ। ਹਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
- ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਮੀਦਜਨਕ ਜਾਨਵਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਡੇਟਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸੋਸੀਏਟਿਵ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ‑ਪ੍ਰਬੰਧ ਟਿਸ਼ੂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
- ਉੱਚ ਡੋਜ਼ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਥੈਰੇਪਿਊਟਿਕ ਸੀਮਾ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰਦੇ, ਥਾਇਰਾਇਡ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ
ਬਜ਼ਾਰ ’ਚ ਕਈ ਘੱਟ-ਡੋਜ਼ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ਉਤਪਾਦ OTC (ਓਵਰ‑ਦਿ‑ਕਾਊਂਟਰ) ‘ਚ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 1 ਤੋਂ 5 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ. ਤੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟਲ ਲਿਥੀਅਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਪਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਚੁਨੌਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਥੀਅਮ (ਉਸਦੀ ਡੋਜ਼ ਨੇਹੀ) ਲੈਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਮੁੱਦੇ:
- ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ: ਲਿਥੀਅਮ ਗੁਰਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਲੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੇਸਲਾਈਨ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ‑ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
- ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਲਿਥੀਅਮ ਥਾਇਰਾਇਡ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ: NSAIDs, ACE ਇਨਹਿਬਿਟਰ, ARB, ਡਾਇਯੂਰੇਟਿਕਸ ਆਦਿ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਸੋਡੀਅਮ ਬਦਲਾਅ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਹੇਰ-ਫੇਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਸਵੈ‑ਪ੍ਰਿਸਕਰਿਪਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਡੋਜ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਰਤੋਮੰਦ ਨਤੀਜੇ
ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਕਲੀਨੀਸ਼ੀਅਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਖਰੀਦਣਾ।
ਅਗਲਾ ਕਿਹੜਾ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮੀਲੋਇਡ‑ਫਸਾਉਂਦੀਆਂ ਲਿਥੀਅਮ ਲੂਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ) ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਹੋਵੇਗੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ MCI ਜਾਂ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਤੰਤਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ‑ਲਿਥੀਅਮ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਖੂਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਥੀਅਮ ਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਹੌਲੀ‑ਹੌਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਖੁਰਾਕੀ ਲਿਥੀਅਮ: ਲਿਥੀਅਮ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ‑ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ‑ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉੱਚ ਲਿਥੀਅਮ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਡੀਮੈਂਸ਼ਿਆ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਪੀਡੀਮਿਓਲਾਜ਼ੀਕਲ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਣ‑ਅਸਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਥੀਅਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਘੱਟ‑ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਨਤੀਜਾ ਲਿਆਉਣਾ
Nature ਦੀ ਇਹ ਪੇਪਰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਐਸੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਅਨਿਵਾਰਿਆ ਟਰੇਸ ਐਲਿਮੈਂਟ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਐਮੀਲੋਇਡ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਿਥੀਅਮ ਔਰੋਟੇਟ ਦੀ ਬਚਾਉ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਪ੍ਰੀ-ਕਲਿਨਿਕਲ ਨਤੀਜਾ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਥੈਰਪੀ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਟਰਾਇਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਹਿਪੋਥੈਸਿਸ ਮੰਨੋ, ਨਾ ਕਿ ਦਵਾਈ।
