ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਵਿ. ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ + ਰੀਸ਼ੀ: ਮਿਲਾਕੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ
ਸਾਰ: ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਰੀਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? 84 ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ, ਡਬਲ‑ਬਲਾਈਂਡ ਟਰਾਇਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਿਲਾਕੀ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ GAD‑7 ਸਕੋਰ ‘ਚ 28ਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਇਕੱਲੀ ਗ੍ਰੁਪ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਗਰੁਪ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਇਆ – ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਲੇਸੇਬੋ ਵਿੱਚ ਵੀ – ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਤਣਾਅ‑ਚਿੰਤਾ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ FDR ਠੀਕ‑ਠਾਕੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰਹੇ। ਹੇਠਾਂ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ‑ਕਦੋਂ ਇਸ ‘ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ
ਨਾਰਥੁੰਬਰਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਡੋਚਰਟੀ) ਦੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟਰਾਇਲ Frontiers in Nutrition (doi: 10.3389/fnut.2026.1887408; ਰਜਿਸਟਰਡ NCT06406946) ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
- ਡਿਜ਼ਾਈਨ: ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ, ਡਬਲ‑ਬਲਾਈਂਡ, ਪਲੇਸੇਬੋ‑ਕੰਟਰੋਲਡ, ਪੈਰਾਲਲ‑ਗਰੁਪਸ ਟਰਾਇਲ
- ਭਾਗੀਦਾਰ: 84 ਔਰਤਾਂ, ਉਮਰ 18‑26 (Gen Z), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ‑ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ
- ਗਰੁਪ: 1.8 g ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ (Hericium erinaceus), 1.8 g ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ + ਰੀਸ਼ੀ (Ganoderma lucidum) ਦਾ ਮਿਲਾਕੀ, ਜਾਂ ਪਲੇਸੇਬੋ – ਸਾਰੇ ਕੈਪਸੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
- ਅਵਧੀ: 28 ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਪਲੀਮੈਂਟ, ਫਾਲੋ‑ਅੱਪ ਦਿਨ 42 ‘ਤੇ
- ਮਾਪਦੰਡ: ਮੂਡ ਅਤੇ ਵੈਲ‑ਬੀਇੰਗ ਦੀ ਬੇਸਲਾਈਨ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਇੰਟਰਵੇਂਸ਼ਨ, ਫਾਲੋ‑ਅੱਪ, ਅਤੇ ਦਿਨ 28 ਤੇ 42 ‘ਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ
ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਟੀਮ ਨੇ sort‑and‑rank ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉਮਰ‑ਗਰੁੱਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜੇ ਚੁਣੇ ਜਾਣ। ਇਹ ਕਦਮ ਕਾਫ਼ੀ ਸੋਚ‑ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਟਰਾਇਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਤੀਜੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ।
ਹੈਡਲਾਈਨ ਖੋਜ: ਮਿਲਾਕੀ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਇਕੱਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ GAD‑7 ਦੁਆਰਾ ਮਾਪੀ ਗਈ ਚਿੰਤਾ ‘ਚ ਮਿਲਾਕੀ ਡਰਗ ਨੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਇਕੱਲੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਫਰਕ ਤਕਰੀਬਨ (p = 0.018) ਅਤੇ ਦਿਨ 28 ‘ਤੇ (p = 0.003) ਦੋਵੇਂ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਸਾਂਖਿਆਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।
Headline result: blend versus Lion’s mane. Not a plain ‘blend crushes placebo’ story.
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਪੇਪਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲਾਕੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਨਤੀਜਾ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਇਕੱਲੇ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਿਆ।
ਪਲੌਟ ਟਵਿਸਟ: ਸਭ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪਲੇਸੇਬੋ ਗਰੁਪ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ "ਪਾਰਟੀਸਿਪੈਂਟਰੀ ਬੇਨਫਿਟ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ – ਅਰਥਾਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚੈੱਕ‑ਇਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਾਰ‑ਚੜ੍ਹਾਵ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੇਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਸਿਪੈਂਟਰੀ ਬੇਨਫਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਮਨੋ-ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਹੈ।
ਇਮਾਨਦਾਰ ਪੱਖ: ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਢਿੱਲੇ ਰਹੇ
ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਚਿੰਤਾ ਮਾਪ (HADS) ਅਤੇ ਤਣਾਅ (PSS) ਵੀ ਟਰੈਕ ਕੀਤੇ। ਕਈ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ FDR (False Discovery Rate) ਠੀਕ‑ਠਾਕੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ “trend level” ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਏ – ਹੁਣ ਉਹ ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ एक्सਪ्लोरेटਰੀ ਪੋਸਟ‑ਹੌਕ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਿਲਾਕੀ ਦੇ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਅਤੇ ਪਲੇਸੇਬੋ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ (p = 0.001‑0.043)। ਪਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਗੁਣਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਵੀ ਇਸੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
- ਕੀ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ: 1.8 g/ਦਿਨ ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਸ਼ਰੂਮ, ਕੈਪਸੂਲ ਵਿੱਚ, 28 ਦਿਨਾਂ ਲਈ। ਮਿਲਾਕੀ ਵਿੱਚ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਅਤੇ ਰੀਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ “ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ” ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
- ਅਵਧੀ: ਕੋਈ ਖਾਸ ਦਿਨ‑ਦੇ‑ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਨ 28 ਤੱਕ ਉਭਰੇ – ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ।
- ਕੌਣ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ (18‑26) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ‑ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਤਣਾਅ/ਚਿੰਤਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼, ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਕਲੀਨੀਕਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਦਾਣੀ ਚਿੰਤਾ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਮੀ ਹੈ।
- ਕੌਣ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣ:
- ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲੀਨੀਕਲ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਸ਼ਰੂਮ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
- ਗਰਭਵਤੀ, ਦੂਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦਵਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੈਡੀਕਲ ਹਾਲਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੇਲਥ‑ਕੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਉਮੀਦ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੋ “ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ” ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਿਲਾਕੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਸਾਂਖਿਆਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।
ਸੀਮਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ
- ਛੋਟਾ ਨਮੂਨਾ: 84 ਭਾਗੀਦਾਰ ਤਿੰਨ ਗਰੁਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ – ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ‘ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਲੇਖਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਟਰਾਇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
- ਸੀਮਤ ਆਬਾਦੀ: ਸਿਰਫ਼ ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਤਣਾਅ/ਚਿੰਤਾ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ।
- ਛੋਟੀ ਅਵਧੀ: 28 ਦਿਨ + ਦਿਨ 42 ਤੱਕ ਦੀ ਫਾਲੋ‑ਅਪ – ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।
- ਸਵੈ‑ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ: ਮੂਡ/ਚਿੰਤਾ ਸਕੋਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਧਾਰਣਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਉਮੀਦ, ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ।
- ਪਲੇਸੇਬੋ ਰੀਸਪਾਂਸ: ਸਭ ਗਰੁਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ‑ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
- ਵਿਧੀਗਤ ਘਾਟੀਆਂ: ਡੋਜ਼, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਮਿਲਾਕੀ ਦੀ ਸਹੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਇਹ ਟਰਾਇਲ ਪ੍ਰੀ‑ਰਜਿਸਟਰਡ, ਡਬਲ‑ਬਲਾਈਂਡ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ + ਰੀਸ਼ੀ ਚਿੰਤਾ ’ਤੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਮੇਨ ਇਕੱਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਘੱਟੋ‑ਘੱਟ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਇਕ ਸੰਕੇਤ (signal) ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਪੱਕਾ। ਫੰਗਸ‑ਮਸ਼ਰੂਮ ਮਾਰਕੀਟ 2032 ਤੱਕ $62.18 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਅਜੇ ਵੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਅਧਿਐਨ, ਜੋ FDR‑ਸੁਧਰੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਈਲਾਈਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
