ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਨੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਸਕੋਰ 45% ਘਟਾਏ – ਇਕੱਲਾ, ਕਾਫੀ ਘੱਟ
ਨਵੀਂ ਟਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਯੋਗਾ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਹੀ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ Hamilton Depression Rating Scale (HAM‑D) ’ਤੇ 45.1% ਘਟਾਅ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਯੋਗਾ ਇਕੱਲਾ 28.5% ਅਤੇ ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਇਕੱਲਾ 10.9% ਘਟਾਅ ਕਰਦਾ ਸੀ। Explore (2026) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਰੈੰਡਮਾਈਜ਼ਡ ਕੰਟਰੋਲਡ ਟਰਾਇਲ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੂਡ ਲੱਛਣਾਂ ਲਈ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਹਿਲਚਲ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ
ਅਬਦੁਲਰਹਮਾਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁੱਲਾ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਅਕਰੇ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਗਾਈਨੇਕੋਲੋਜੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਨੇ 55 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ 100 ਬੈਠਕ-ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਸਟਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਔਰਤਾਂ (ਹਲਕੇ‑ਤੋਂ‑ਮਧਿਅਮ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਲੱਛਣ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈਂਡਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ:
- ਕੰਟਰੋਲ ਗਰੁੱਪ (CG)
- ਹੱਥਾ ਯੋਗਾ ਗਰੁੱਪ (HYG): ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, 75 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸੈਸ਼ਨ
- ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਗਰੁੱਪ (ASG): ਦਿਨ ਨੂੰ 12 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ
- ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਗਰੁੱਪ (HYASG): ਹੱਥਾ ਯੋਗਾ + 12 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ
ਯੋਗਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨਾ (ਪੋਜ਼), ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (ਸਾਹ ਲੈਣਾ), ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਨਤੀਜੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਨ:
- ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ (HAM‑D)
- ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਲੱਛਣ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ (Menopause Rating Scale, MRS)
- ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ‑ਖਾਸ ਜੀਵਨ ਗੁਣਵੱਤਾ (MENQOL)
- ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਖੂਨ ਮਾਰਕਰ
- ਖੂਨ ਵਿੱਚ SIRT1, PGC‑1α, NRF1 ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ
ਨਤੀਜੇ – ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ
ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਸਮੂਹ × ਸਮਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ p < 0.001 ਦਰਸਾਈ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਸੀ।
| ਸਮੂਹ | HAM‑D ਘਟਾਅ |
|---|---|
| ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ | 45.1% |
| ਯੋਗਾ ਇਕੱਲਾ | 28.5% |
| ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਇਕੱਲਾ | 10.9% |
ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ MRS ਸਕੋਰ 41.1% ਅਤੇ MENQOL ਸਕੋਰ 50.0% ਘਟੇ। ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਜੋੜੀ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਯੋਗਾ ਨੇ ਮੂਡ ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਇਕੱਲਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਰਤਣ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਧਾਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ “ਇੱਕੋ ਹਸਤਖੇਪ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ” ਕਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ।
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ – ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਏਂਜ਼ਾਈਮ ਅਤੇ ਮਾਇਟੋਕੌਂਡਰੀ ਸੰਕੇਤਕ
ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਈਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਮਾਇਟੋਕੌਂਡਰੀ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਸਟੇਟਸ – ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਸਮੂਹ ਨੇ ਕੁੱਲ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਸਮਰੱਥਾ (TAC), ਸੁਪਰਆਕਸਾਈਡ ਡਿਸਮਿਊਟੇਜ਼ (SOD) ਅਤੇ ਕੈਟਲੇਜ਼ (CAT) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਪਿਡ‑ਪਰਾਕਸਿਡੇਸ਼ਨ ਮਾਰਕਰ ਮਾਲੋਨਡੀਅਲਡੀਹਾਈਡ (MDA) ਅਤੇ TBARS ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਹੋਈ।
ਮਾਇਟੋਕੌਂਡਰੀ‑ਸਬੰਧੀ ਜੀਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ – ਖੂਨ ਦੇ ਪਰਿਫੈਰਲ ਬਲੱਡ ਵਿੱਚ qRT‑PCR ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ:
- SIRT1 ਅਤੇ PGC‑1α ਦੋਵੇਂ ਯੋਗਾ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧੇ। ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਇਕੱਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਧੋਤਰੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ।
- NRF1 ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੋਗਾ + ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋੜੀ ਨੇ ਯੋਗਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।
SIRT1, PGC‑1α ਅਤੇ NRF1 ਮਾਇਟੋਕੌਂਡਰੀ ਬਾਇੋਜੈਨੈਸਿਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਕੀ ਊਰਜਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੂਡ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਣ‑ਪਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ।
ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੀਮਾਵਾਂ
- ਬਲਾਈਂਡਿੰਗ ਦੀ ਘਾਟ – ਯੋਗਾ ਨੂੰ ਬਲਾਈਂਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਮੂਡ ਸਕੇਲ ਉਮੀਦਾਂ, ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਧਿਆਨ‑ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਲਈ ਪਲੇਸੀਬੋ‑ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਪੂਰੀ ਟੈਕਸਟ ਚੈੱਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਇੱਕ‑ਕੇਂਦਰ – ਲੇਖਕ ਇਕ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁ‑ਸਾਈਟ ਰਿਕਰੂਟਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਨਤੀਜੇ ਹੋਰ ਖੁਰਾਕ, ਜੀਵਨ‑ਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
- ਸੀਮਤ ਆਬਾਦੀ – ਸਿਰਫ਼ ਬੈਠਕ‑ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀਆਂ, 55‑60 ਸਾਲ ਦੀਆਂ, ਹਲਕੇ‑ਤੋਂ‑ਮਧਿਅਮ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ। ਗੰਭੀਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਯੁਵਾ ਪਰੀ‑ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ।
- ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ – 12 ਹਫ਼ਤੇ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ‑ਅਵਧੀ ਦੀ ਫਾਲੋ‑ਅਪ ਨਹੀਂ।
- ਸਰਾਗੇਟ ਮਾਰਕਰ – ਜੀਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਖੂਨ ‘ਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਦਿਮਾਗ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਟਿਸ਼ੂ ਨਹੀਂ; ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ‑ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਮਾਰਕਰ ਵੀ ਖੂਨ‑ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ।
- ਨਮੂਨਾ ਆਕਾਰ – ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੱਡੀਆਂ, ਬਲਾਈਂਡ, ਬਹੁ‑ਕੇਂਦਰ ਟਰਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ‑ਸਬੰਧਤ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੱਖਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ “ਸੰਬੰਧਿਤ” ਕਿਹਾ ਹੈ, “ਕਾਰਨ” ਨਹੀਂ।
ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
- ਡੋਸ: ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 12 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
- ਸਮਾਂ: ਪੋਸ਼ਣ‑ਸੁਝਾਅ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਚਰਬੀ‑ਵਾਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
- ਯੋਗਾ: ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ 75 ਮਿੰਟ ਦੀਆਂ ਸੈਸ਼ਨ – ਅਸਾਨਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਆਰਾਮ ਤੇ ਛੋਟੀ ਧਿਆਨ। ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੋਗਾ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਮੂਡ ਲਾਭ ਦਿੱਤਾ।
- ਕੌਣ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਬੈਠਕ‑ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀਆਂ, 55‑60 ਸਾਲ ਦੀਆਂ, ਹਲਕੇ‑ਤੋਂ‑ਮਧਿਅਮ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਸਟਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਦਵਾਈ‑ਬਿਨਾ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ; ਖੂਨ‑ਪਤਲੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਜੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇ – ਯੋਗਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੂਡ ਸੁਧਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ SIRT1 ਅਤੇ PGC‑1α ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਐਸਟਾਕਸੈਂਥਿਨ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਐਡ‑ਆਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ‑ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ NRF1 ‘ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ, ਬਲਾਈਂਡ, ਬਹੁ‑ਕੇਂਦਰ ਟਰਾਇਲਾਂ ਲੰਬੀ‑ਅਵਧੀ ਦੇ ਫਾਲੋ‑ਅਪ ਨਾਲ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਣਗੀਆਂ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।