Shatavari ਅਤੇ Ashwagandha ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ 135 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ
Shatavari (Asparagus racemosus) ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਜੜੀ‑ਬੂਟੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟਰਾਇਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜੜੀ‑ਬੂਟੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ Ashwagandha (Withania somnifera) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਝਲਕ
- ਡਿਜ਼ਾਇਨ : 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ, ਡਬਲ‑ਬਲਾਇਂਡ, ਪਲੇਸੇਬੋ‑ਕੰਟਰੋਲ, ਤਿੰਨ‑ਆਰਮ ਵਾਲੀ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਅਧਿਐਨ
- ਭਾਗੀਦਾਰ : 135 ਔਰਤਾਂ, ਉਮਰ 25‑55
- ਦਵਾਈਆਂ :
- SHT – ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ
- SHT‑ARE – ਸ਼ਤਾਵਰੀ + Ashwagandha ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ
- PL – ਪਲੇਸੇਬੋ
- ਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡ : Female Sexual Function Index (FSFI)
- ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਪਦੰਡ : ਯੌਨ ਤਣਾਅ (FSDS), ਮੂਡ (POMS), ਖੁਸ਼ੀ (Oxford Happiness Questionnaire), ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ (PSQI) ਆਦਿ
- ਸੁਰੱਖਿਆ : adverse events, ਲਿਵਰ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ ਮਾਰਕਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਸੁਤੰਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ : Ademola ਆਦਿ, International Journal of Women’s Health (2026) – DOI: 10.2147/IJWH.S561213
ਮੁੱਖ ਨਤੀਜੇ
ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਇਕੱਲੀ (SHT)
- ਕੁੱਲ FSFI ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ (P = 0.025)
- ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ (P < 0.0001)
- ਯੌਨ ਤਣਾਅ (FSDS) ਵਿੱਚ ਘਟਾਅ (P = 0.008)
- ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ FSFI ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਸ਼ਤਾਵਰੀ + Ashwagandha (SHT‑ARE)
- ਕੁੱਲ FSFI ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸੁਧਾਰ (P = 0.005)
- ਉਤਸ਼ਾਹ, ਲੁਬਰੀਕੇਸ਼ਨ, ਔਰਗੈਜ਼ਮ – ਸਭ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ P = 0.041, 0.027, 0.031)
- ਯੌਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (P = 0.001)
- ਯੌਨ ਤਣਾਅ (FSDS) ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਘਟਾਅ (P < 0.0001)
- ਖੁਸ਼ੀ (OHQ) ਅਤੇ ਮੂਡ (POMS) — ਹਰੇਕ ਉੱਪ‑ਉਪ-ਸਕੇਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ (P < 0.0001)
- ਨੀਂਦ : ਕੇਵਲ PSQI ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਬਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਬਹਾਲੀ (P = 0.045), ਹੋਰ ਨਤੀਜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯੌਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਰੀਰੀਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਤਣਾਅ, ਮੂਡ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹਾਲਤਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਇੱਕ ਰਾਸਾਇਣਿਕ (Rasayana) ਟੋਨਿਕ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ Ashwagandha ਇੱਕ ਐਡੈਪਟੋਜਨਿਕ ਜੜੀ‑ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰੀਰੀਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਸ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਉਹ ਵਯਸਕ ਔਰਤਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੌਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਉਹ ਜੋ ਤਣਾਅ, ਘੱਟ ਮੂਡ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਯੌਨ ਇੱਛਾ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੇਨੋਪਾਜ਼ਲ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੌਨ ਦਿਸਫ਼ੰਕਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਮਰ‑ਗਰੁੱਪ ਜਾਂ ਰੋਗ‑ਸਹਿਤ ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਲਗੂ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
- ਡੋਸ : ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਿਤ ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ ਦੋਜ਼ ਉਜਾਗਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੁਫ਼ਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦ ਚੁਣਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਿਤ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ।
- ਅਵਧੀ : 8 ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਅਵਧੀ ਨੂੰ “ਸਬੂਤ‑ਅਧਾਰਿਤ” ਮਿਆਦ ਸਮਝੋ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ।
- ਸੁਰੱਖਿਆ : ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ adverse events ਹਲਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, Ashwagandha ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਥਾਇਰਾਇਡ ਫੰਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕਦੇ‑ਕਦੇ ਲਿਵਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਾਤ : ਗਰਭਵਤੀ, ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਜਾਂ ਹਾਰਮੋਨ‑ਸਬੰਧੀ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ, ਜਾਂ ਲਿਵਰ/ਕਿਡਨੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਮੂਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀਮਾਵਾਂ
- Ashwagandha‑ਕੇਵਲ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਗੈਰ‑ਮੌਜੂਦਗੀ – ਇਸ ਲਈ “ਐਡੀਟਿਵ ਪ੍ਰਭਾਵ” ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਜਾਂ Ashwagandha ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਸਿੱਧੀ ਤੁਲਨਾ ਦੀ ਕਮੀ – ਦੋ ਐਕਟਿਵ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਖੀਕੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ; “ਵਧੇਰੇ ਬਾਕਸ‑ਟਿਕ” ਨੂੰ “ਸਾਬਤ ਉੱਚਤਰ” ਸਮਝਣਾ ਗਲਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਛੋਟੀ ਨਮੂਨਾ ਆਕਾਰ – 135 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਐਂਡਪੋਇੰਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਨਤੀਜੇ “ਸੂਚਕ” ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਸਵੈ‑ਰਿਪੋਰਟਡ ਮਾਪਦੰਡ – FSFI, POMS ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨੋਤਰੀਆਂ ਉਚੇਛਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਬਲਾਈਂਡ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਹੋਵੇ।
- ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ COI – ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਫੰਡਿੰਗ ਸਰੋਤ, ਟਕਰਾਅ‑ਨਿਰਾਕਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਨਹੀਂ; ਪੂਰੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਅਵਧੀ ਦੀ ਸੀਮਿਤਤਾ – 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਇਲਾਜੀ ਅਵਧੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀਤਾ ਜਾਂ ਲੰਬੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਨਤੀਜਾ
ਇਹ ਟਰਾਇਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਪਲੇਸੇਬੋ‑ਕੰਟਰੋਲ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ:
- ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਇਕੱਲੀ ਕਲਿਨਿਕਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯੌਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ;
- ਸ਼ਤਾਵਰੀ + Ashwagandha ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਲੁਬਰੀਕੇਸ਼ਨ, ਔਰਗੈਜ਼ਮ, ਮੂਡ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਦੇ ਪੱਕੇ “ਸਟੈਕ” ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ:
- Ashwagandha‑ਕੇਵਲ ਸਮੂਹ ਦੀ ਤੁਲਨਾ,
- ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੇ ਡਾਟਾ,
- ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਫੰਡਿੰਗ ਸੂਚਨਾ,
- ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਨਮੂਨਾ ਆਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਇੱਕ ਉਤਸਾਹਜਨਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹਿਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਦਵਾ।
ਸਰੋਤ: Ademola et al., Int J Womens Health, 2026. https://doi.org/10.2147/IJWH.S561213
