ਲੱਤ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਰਕਤ-ਵਹਿਣ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਫ਼ਿਰ ਖੂਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਰਕਤ-ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਵੰਞਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ੂਬ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੂਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ ਚੋਟ (I/R) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਨਵੇਂ ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪੈਪਟਾਈਡ BPC‑157 ਇਸ ਚੋਟ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਡਾਟਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ BPC‑157 ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ
ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਇਕ ਖੋਜ ਟੀਮ ਨੇ Scientific Reports (2026) ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕੋ ਡੋਜ਼ BPC‑157 (20 µg/kg) ਇਸਕੀਮੀ‑ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ (I/R) ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ‘ਚ ਕਈ ਹਾਨੀ‑ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ:
- ਔਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਘੱਟ ਹੋਣਾ,
- ਐਪੋਪਟੋਸਿਸ (ਸੈੱਲ ਮੌਤ) ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਘਟਣਾ,
- ਸੋਜ਼ (ਇਨਫਲਾਮੇਸ਼ਨ) ਘੱਟ ਹੋਣਾ,
- VEGF (ਵੈਸਕੁਲਰ ਐਂਡੋਥੀਲੀਅਲ ਗ੍ਰੋਥ ਫੈਕਟਰ) ਦੀ ਥੋੜੀ ਮੁੜ-ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ,
- ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਕੋਲਾਜਨ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਦਿਖਾਇਆ।
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਛੋਟਾ, ਲਘੂ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ਼ ਸਮਝਣਾ ਬੇਸੁਧ ਹੈ।
ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ ਚੋਟ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਇਸਕੀਮੀਆ‑ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ (I/R) ਚੋਟ ਪਰਿਫੈਰਲ ਆਰਟਰੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਵੈਸਕੁਲਰ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ‑ਰਕਤ ਸੰਬੰਧੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਿਸ਼ੂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਕਤ‑ਰਹਿਤ (ਇਸਕੀਮੀਆ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਾਈ‑ਪੇਸ਼ੀ ਓਕਸਿਜ਼ਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੀਐਕਟਿਵ ਓਕਸਿਜ਼ਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ (ROS) ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ROS ਸੋਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਡ ਸੈੱਲ ਮੌਤ (ਐਪੋਪਟੋਸਿਸ) ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
BPC‑157 ਇੱਕ 15‑ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਦਾ ਸਥਿਰ ਪੈਪਟਾਈਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਚਨ ਤਰਲ (ਗੈਸਟਰਿਕ ਜੂਸ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਵ‑ਕਲਿਨੀਕਲ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ‑ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ’ਚ ਸੈਲ‑ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਪੈਪਟਾਈਡ ਸਕੈਲੇਟਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਨੂੰ I/R ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ
- ਜਾਨਵਰ: 24 ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵਿਸਟਰ ਐਲਬੀਨੋ ਚੂਹੇ (ਪੁਰਸ਼), 4 ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ 6‑6 ਵੰਡੇ।
- ਸਮੂਹਾਂ:
- SHAM – ਸਰਜਰੀ ਬਗੈਰ (ਕਲੈਮਪ ਨਹੀਂ),
- B – ਕੇਵਲ BPC‑157 ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ,
- IR – ਇਸਕੀਮੀ‑ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ਼,
- IR + B – ਇਸਕੀਮੀ‑ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ + BPC‑157।
- ਚੋਟ ਮਾਡਲ: ਐਬਡੋਮੀਨਲ ਐਓਰਟਾ ਨੂੰ 45 ਮਿੰਟ ਲਈ ਕਲੈਮਪ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ 2 ਘੰਟੇ ਦੀ ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ।
- ਡੋਜ਼: BPC‑157 20 µg/kg, ਇੰਟਰਾ‑ਪੇਰੀਟੋਨੀਅਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ 45ਵੇਂ ਮਿੰਟ (ਕਲੈਮਪ ਦੇ ਅੰਤ) ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
- ਮਾਪ: ਸਰਮ ਮਾਰਕਰ (MDA, SOD, TAS, TOS), qRT‑PCR ਦੁਆਰਾ ਜੀਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ (Il‑6, Hif‑1α, p53, Bcl‑2, Bax, Casp3), ਇਮਿਊਨੋਹਿਸਟੋਕੈਮਿਸਟਰੀ (VEGF, eNOS, IL‑6, caspase‑3) ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਸਟੇਨਿੰਗ ਸਕੋਰ।
ਮੁੱਖ ਖੋਜਾਂ
1. ਇਸਕੀਮੀ‑ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਚੋਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ
- ਵਧੇ ਮਾਰਕਰ: MDA (ਲਿਪਿਡ ਪੇਰਆਕਸਿਡੇਸ਼ਨ), ਕੁੱਲ ਆਕਸਿਡੈਂਟ ਸਟੇਟਸ (TOS), p53, Bax, Casp3, Hif‑1α, Il‑6, ਅਤੇ ਹਿਸਟੋਪੈਥੋਲੋਜੀਕ ਚੋਟ ਸਕੋਰ।
- ਘਟੇ ਮਾਰਕਰ: SOD, ਕੁੱਲ ਐਂਟੀ‑ਓਕਸਿਡੈਂਟ ਸਟੇਟਸ (TAS) ਅਤੇ VEGF ਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ।
2. BPC‑157 ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਲਟਿਆ
- ਔਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਘੱਟ: MDA ਅਤੇ TOS ਕਿਸਮਤ ਘਟੇ, SOD ਅਤੇ TAS ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਹੋਏ।
- ਐਪੋਪਟੋਸਿਸ ਘੱਟ: p53, Bax ਅਤੇ Casp3 ਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਹੇਠਾਂ ਹੋਈ, Bcl‑2 (ਐਂਟੀ‑ਐਪੋਪਟੋਟਿਕ) ਵਧੀ।
- ਸੋਜ਼ ਘੱਟ: IL‑6 ਦੀ ਇਮਿਊਨੋਰੇਐਕਟਿਵਿਟੀ ਘਟੀ।
- ਅੰਜੀਓਜੈਨੇਸਿਸ ਸੁਧਾਰ: VEGF ਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਹਿੱਸਾ‑ਵਾਰ ਮੁੜ‑ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।
- ਟਿਸ਼ੂ ਸੰਰਚਨਾ ਸੁਧਾਰ: ਹਿਸਟੋਲੋਜੀ ’ਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ, ਕੋਲਾਜਨ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਘੱਟ ਦਿੱਖੀ।
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ BPC‑157 ਔਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ, ਐਪੋਪਟੋਸਿਸ ਅਤੇ ਸੋਜ਼ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਐਂਜੀਓਜੈਨੇਸਿਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕੇ ਸਕੈਲੇਟਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀਮਾਵਾਂ (ਸ਼ਰਤ)
- ਚੂਹਿਆਂ ’ਤੇ ਅਧਿਐਨ – ਨਤੀਜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
- ਛੋਟਾ ਨਮੂਨਾ – ਹਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 6 ਜਾਨਵਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਂਖਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗਤਾ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਇੱਕੋ ਡੋਜ਼, ਇੱਕੋ ਸਮਾਂ – ਡੋਜ਼‑ਰੈਸਪਾਂਸ ਜਾਂ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
- ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਫਾਲੋ‑ਅਪ – ਸਿਰਫ਼ 2 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ।
- ਬਾਇਓਮਾਰਕਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰ – ਘੱਟ MDA, ਵਧੀਆ ਸਟੇਨਿੰਗ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਨਤੀਜੇ (ਜੇਵੇਂ ਚਲਣ‑ਫਿਰਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ) ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ।
- ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ – VEGF ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ‑ਵਾਰ ਮੁੜ‑ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਡੋਜ਼ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਅਗਲੀ ਖੋਜ ਔਖੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਫੈਕਟ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਸਕੇ।
ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਸੁਝਾਅ
- ਡੋਜ਼: ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ 20 µg/kg ਡੋਜ਼ ਚੂਹਿਆਂ ਲਈ ਸੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਡੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ।
- ਦਵਾਈ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ: ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਇਨਟਰਾ‑ਪੇਰੀਟੋਨੀਅਲ (ਪੈਟ ਦੀ ਗੁਹਾ) ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ, ਜੋ ਲੈਬ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ।
- ਕਦੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ: ਪੈਪਟਾਈਡ ਇਸਕੀਮੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ (ਰੀਪਰੂਫਿਊਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਤੇ) ਦਿੱਤੀ ਗਈ – ਇੱਕ ਰੈਸਕਿਊ ਮਾਡਲ, ਨਾ ਕਿ ਰੋਕਥਾਮ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥੈਰਪੀ।
- ਕੌਣ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਵੈਸਕੁਲਰ ਸਰਜਰੀ, ਪਰਿਫੈਰਲ ਆਰਟਰੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਜਾਂ I/R ਚੋਟ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ।
- ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ: ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦਰਦ, ਚੋਟ ਜਾਂ ਖੂਨ‑ਵਹਿਣ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖੁਦ‑ਉਪਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਖਾਸਕਰ ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ, ਸਤਨਪਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਨੁਸਖ਼ਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਿਸਕਰਸ਼
ਇਹ ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ BPC‑157 ਔਕਸੀਡੇਟਿਵ, ਇਨਫਲੈਮੈਟਰੀ ਅਤੇ ਐਪੋਪਟੋਟਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਸਕੈਲੇਟਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ 24 ਚੂਹਿਆਂ ’ਤੇ ਇਕੋ‑ਡੋਜ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ਼ ਲਈ ਪਰਯਾਪਤ ਨਹੀਂ। BPC‑157 ਅਜੇ ਤੱਕ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਔਖੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ DIY ਉਪਚਾਰ।
